Friday, 20/11/2026 • Giới thiệu Liên hệ
Tri thức dành cho người làm chủ
Kinh doanh · Quản trị · Đầu tư · Công nghệ
Góc nhìn

Quy định về tài sản số tại Việt Nam: Những điểm đáng chú ý

Tìm hiểu quy định về tài sản số tại Việt Nam, khung pháp lý mới nhất, rủi ro tiềm ẩn và chiến lược thích ứng an toàn dành cho các doanh nghiệp.

Việc thấu hiểu tường tận các quy định hiện hành và định hướng chính sách tương lai sẽ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro. Nền tảng tri thức quản trị tại Doanh nhân luôn đồng hành cùng các nhà lãnh đạo trong việc cập nhật các xu hướng thể chế quan trọng này. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện khung thể chế điều chỉnh tài sản số tại Việt Nam cùng những lưu ý then chốt dành riêng cho cộng đồng kinh doanh.

Khái niệm tài sản số và sự phát triển tại thị trường Việt Nam

Để hiểu đúng về góc độ pháp lý, trước hết chúng ta cần làm rõ bản chất công nghệ và kinh tế của loại tài sản này. Theo định nghĩa phổ biến, tài sản số là mọi dạng dữ liệu tồn tại dưới định dạng số nhị phân và đi kèm với quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu. Bạn đọc có thể tham khảo thêm góc nhìn học thuật về khái niệm tài sản số theo Wikipedia để thấy được sự đa dạng của thuật ngữ này trên thế giới. Tài sản số không đơn thuần chỉ là tiền tệ ảo mà bao quát một phạm vi rất rộng lớn.

Trong môi trường kinh doanh hiện đại, tài sản số bao gồm các loại dữ liệu doanh nghiệp, tài khoản kỹ thuật số, tên miền website và các tài sản trí tuệ trực tuyến. Đây là những dạng tài nguyên vô hình đã được thừa nhận rộng rãi trong thực tiễn thương mại điện tử. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã khai sinh ra các dạng tài sản số thế hệ mới. Điển hình nhất là tiền mã hóa (cryptocurrency), mã thông báo không thể thay thế (NFT) và các tài sản thực được mã hóa (RWA).

Phân loại các nhóm tài sản số phổ biến hiện nay

Nhóm thứ nhất là tiền mã hóa phi tập trung, đại diện bởi Bitcoin hay Ethereum, được tạo ra như một công cụ lưu trữ giá trị hoặc phương tiện trao đổi nội bộ mạng lưới.

Nhóm thứ hai là các mã thông báo tiện ích hoặc mã thông báo chứng khoán, đại diện cho quyền tiếp cận dịch vụ hoặc cổ phần trong một dự án công nghệ.

Nhóm thứ ba là các tài sản kỹ thuật số gắn liền với định danh độc bản như NFT tranh ảnh, vật phẩm trong trò chơi điện tử hoặc các tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số.

Nhóm cuối cùng là tài sản số truyền thống bao gồm tài khoản mạng xã hội có giá trị thương mại, phần mềm độc quyền và các cơ sở dữ liệu khách hàng được số hóa.

Tại thị trường Việt Nam, làn sóng tiếp cận tài sản số diễn ra vô cùng sôi động trong giai đoạn từ năm 2020 đến nay. Hàng loạt dự án trò chơi ứng dụng công nghệ chuỗi khối do người Việt phát triển đã gây tiếng vang lớn trên đấu trường quốc tế. Nhiều startup công nghệ trong nước đã nhanh chóng thu hút được nguồn vốn đầu tư mạo hiểm hàng chục triệu USD từ các quỹ ngoại. Lực lượng lập trình viên trẻ tuổi tại Việt Nam chứng minh năng lực sáng tạo vượt trội trong lĩnh vực phát triển hợp đồng thông minh.

2 bạn trẻ Việt Nam đang ngồi cà phê nói chuyện về tài sản số Crypto
Crypto đang dần nổi lên ở Việt Nam

Tuy nhiên, thị trường giao dịch tài sản số tại Việt Nam phần lớn vẫn mang tính tự phát và phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới. Người tham gia chủ yếu coi đây là một kênh đầu tư tài chính mang lại lợi nhuận cao nhưng cũng đầy rủi ro biến động giá. Sự phát triển ồ ạt này đã tạo ra sự lệch pha đáng kể giữa quy mô thị trường thực tế và khả năng bao quát của các quy định quản lý nhà nước hiện hành.

Khung pháp lý hiện hành điều chỉnh tài sản số ở nước ta

Mặc dù thị trường giao dịch diễn ra sôi động, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam hiện chưa có định nghĩa chính thức nào về “tài sản số”. Đây là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc xác lập các giao dịch thương mại hợp pháp. Căn cứ theo Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản được định nghĩa bao gồm bốn dạng cụ thể: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản có thể là bất động sản hoặc động sản, hiện có hoặc hình thành trong tương lai.

Đối chiếu với quy định này, các dạng tài sản số mới như tiền mã hóa hay NFT hoàn toàn không nằm gọn gàng trong bất kỳ khái niệm truyền thống nào. Chúng không phải là vật thể hữu hình, không phải tiền pháp định do Nhà nước phát hành, và cũng chưa được công nhận là giấy tờ có giá.

Bộ luật Dân sự và khoảng trống pháp lý đối với quyền sở hữu

Trước đây, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP từng đưa ra khái niệm “vật phẩm ảo” và “điểm thưởng” trong trò chơi trực tuyến. Tuy nhiên, quy định này chỉ giới hạn giá trị của chúng trong phạm vi trò chơi và nghiêm cấm việc quy đổi vật phẩm ảo thành tiền mặt hoặc thẻ cào.

Bước chuyển mình đáng kể nhất gần đây là việc Quốc hội thông qua Luật Giao dịch điện tử sửa đổi năm 2023, có hiệu lực từ ngày 01/07/2024. Đạo luật này đã chính thức công nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, chữ ký điện tử và tài khoản giao dịch điện tử.

Luật Giao dịch điện tử mới đã tạo tiền đề pháp lý bước đầu cho việc xác thực các giao dịch số hóa trong nền kinh tế. Dù vậy, luật vẫn chưa trực tiếp đưa ra quy chế sở hữu cụ thể cho các loại tài sản mã hóa phi tập trung. Sự thận trọng của các nhà lập pháp xuất phát từ bản chất biến động khó lường và tính ẩn danh cao của công nghệ chuỗi khối. Các giao dịch này rất dễ bị lợi dụng để trốn thuế, rửa tiền hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân.

Để nắm bắt sâu hơn cách thức vận hành của doanh nghiệp trước các xung đột pháp lý, bạn đọc nên theo dõi chuyên mục hệ thống pháp luật doanh nghiệp để có cái nhìn cập nhật và chuẩn xác nhất. Nhìn chung, khung pháp lý nước ta hiện nay không ban hành lệnh cấm tuyệt đối việc cá nhân nắm giữ tài sản số, nhưng kiên quyết không cấp cơ chế bảo hộ pháp lý khi xảy ra các tranh chấp dân sự liên quan.

Quan điểm của các cơ quan quản lý nhà nước về tài sản số

Thái độ của các cơ quan hành pháp Việt Nam đối với tài sản số, đặc biệt là tiền mã hóa, luôn thể hiện sự nhất quán và thận trọng cao độ. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan đầu tiên lên tiếng cảnh báo về những hệ lụy của việc sử dụng tiền ảo. Từ năm 2014, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành thông cáo khẳng định Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự không phải là tiền tệ và không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam.

Quan điểm này tiếp tục được củng cố bằng Chỉ thị số 10/CT-NHNN và Nghị định số 80/2016/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Các văn bản này nhấn mạnh rằng phương tiện thanh toán hợp pháp chỉ bao gồm tiền giấy, tiền kim loại và các dịch vụ thanh toán do ngân hàng cung ứng.

Mọi hành vi phát hành, cung ứng hoặc sử dụng các loại tiền ảo làm phương tiện thanh toán đều là hành vi vi phạm pháp luật. Cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 50 triệu đến 100 triệu đồng, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 206 Bộ luật Hình sự.

Chủ trương của Chính phủ và lộ trình đưa vào khuôn khổ

Tuy nhiên, Chính phủ không hề đóng sập cánh cửa phát triển của công nghệ chuỗi khối mà chủ trương tìm kiếm phương thức quản lý phù hợp. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1255/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hoàn thiện khung pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo, tiền ảo.

Mới đây nhất, các thông tin chính thống từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế kinh tế số. Cụ thể, Quyết định số 194/QĐ-TTg năm 2024 ban hành Kế hoạch hành động quốc gia nhằm phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành.

Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng khung pháp lý để cấm hoặc điều chỉnh tài sản ảo trước tháng 5 năm 2025. Đây là một mốc thời gian mang tính bước ngoặt, mở ra kỳ vọng về một hành lang pháp lý minh bạch trong tương lai gần.

Những rủi ro pháp lý phổ biến khi giao dịch tài sản số

Sự thiếu vắng một khung pháp lý rõ ràng đặt người tham gia thị trường tài sản số vào thế bất lợi rất lớn. Bất kỳ giao dịch nào diễn ra ở thời điểm hiện tại cũng đều tiềm ẩn vô số cạm bẫy pháp lý và tài chính.

Nguy cơ mất trắng tài sản và gian lận công nghệ

Chàng trai bị rò rỉ thông tin dẫn đến khóa tài khoản và bị hack máy tính
Nguy cơ về bảo mật và tài sản

Rủi ro đầu tiên và nghiêm trọng nhất chính là việc người sở hữu hoàn toàn không được bảo vệ quyền tài sản khi xảy ra tranh chấp. Nếu một cá nhân bị đánh cắp ví tiền mã hóa hoặc bị bên đối tác quỵt nợ tài sản số, cơ quan thi hành pháp luật rất khó thụ lý vụ án dưới dạng tranh chấp tài sản thông thường.

Rủi ro thứ hai xuất phát từ các sàn giao dịch quốc tế không có tư cách pháp nhân tại Việt Nam. Đa số các sàn giao dịch tiền mã hóa lớn hiện nay đều đặt máy chủ và trụ sở tại nước ngoài, hoạt động không theo giấy phép của cơ quan quản lý Việt Nam.

Rủi ro thứ ba là nguy cơ vướng vào các mô hình lừa đảo tài chính đa cấp biến tướng. Lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân về công nghệ mới, nhiều đối tượng xấu đã dựng lên các dự án tiền ảo rác, cam kết lãi suất phi thực tế để huy động vốn trái phép.

Rủi ro thứ tư liên quan mật thiết đến nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Hiện tại, Tổng cục Thuế chưa ban hành hướng dẫn chính thức về việc đánh thuế thu nhập cá nhân hay thuế thu nhập doanh nghiệp phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng tài sản số.

Rủi ro cuối cùng là việc vô tình tiếp tay cho các hành vi rửa tiền xuyên biên giới. Do đặc tính ẩn danh, tài sản số thường bị các tổ chức tội phạm lợi dụng để luân chuyển dòng tiền bẩn qua nhiều ví trung gian.

Nếu doanh nghiệp hoặc cá nhân giao dịch mua bán với các ví nằm trong danh sách đen quốc tế, tài khoản ngân hàng của họ có thể bị phong tỏa phục vụ công tác điều tra hình sự mà không báo trước.

Xu hướng hoàn thiện khung thể chế và kinh nghiệm quốc tế

Để tháo gỡ những bế tắc hiện tại, Việt Nam đang tích cực tham khảo các mô hình quản lý tài sản số tiên tiến trên toàn thế giới. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã đi trước một bước dài trong việc thiết lập hành lang thể chế chặt chẽ nhưng cởi mở.

Tại khu vực Châu Âu, đạo luật Thị trường Tài sản Mã hóa (MiCA) đã chính thức được thông qua và đi vào lộ trình thực thi. Đây được xem là bộ luật toàn diện nhất thế giới, đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về cấp phép cho nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP), bảo vệ người tiêu dùng và giám sát rủi ro thị trường.

Tại Châu Á, Singapore và Dubai đang nổi lên như những trung tâm tài sản số hàng đầu nhờ chính sách quản lý minh bạch. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) áp dụng Đạo luật Dịch vụ Thanh toán, cho phép cấp phép hoạt động có điều kiện cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số hóa.

Cơ quan Quản lý Tài sản Ảo Dubai (VARA) thậm chí còn ban hành riêng một khung pháp lý độc lập, tạo môi trường pháp lý linh hoạt để thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu đến đặt trụ sở.

Mô hình thử nghiệm có kiểm soát và tiêu chuẩn toàn cầu

Một trong những bài học giá trị nhất mà Việt Nam có thể tiếp thu là triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox). Mô hình này cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm tài sản số mới trong một không gian và thời gian giới hạn dưới sự giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, việc phân loại rõ ràng giữa các loại hình tài sản số là yêu cầu tiên quyết trong quá trình lập pháp. Nhà nước cần phân định rạch ròi giữa tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), tài sản ảo tư nhân phi tập trung và các mã thông báo tiện ích.

Mỗi nhóm tài sản có bản chất kinh tế và mức độ rủi ro khác nhau, do đó cần áp dụng các công cụ điều tiết riêng biệt thay vì gom chung vào một quy định duy nhất. Xu hướng tương lai tại Việt Nam cũng sẽ tập trung vào việc áp dụng triệt để các khuyến nghị của FATF, đặc biệt là quy tắc du lịch.

Quy tắc này yêu cầu các sàn giao dịch phải thu thập và chia sẻ thông tin định danh của cả người gửi và người nhận khi thực hiện chuyển nhượng tài sản số. Việc chuẩn hóa quy trình nhận biết khách hàng (KYC) và chống rửa tiền (AML) sẽ là điều kiện tiên quyết để bất kỳ sàn giao dịch nào được phép hoạt động hợp pháp tại thị trường Việt Nam trong những năm tới.

Tác động của chính sách tài sản số đến doanh nghiệp và nhà đầu tư

Thay đổi cách giao dịch của doanh nghiệp từ trực tiếp thành trực tuyến
Tác động của tài sản số đến doanh nghiệp

Mọi chuyển biến trong chính sách điều chỉnh tài sản số đều tác động sâu sắc đến chiến lược phát triển của các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp công nghệ và tài chính. Một khung thể chế rõ ràng sẽ là chiếc chìa khóa giải phóng nguồn lực to lớn của thị trường.

Hiện nay, do chưa có quy chế quản lý chính thức, nhiều nhà sáng lập công nghệ người Việt buộc phải sang các quốc gia khác như Singapore, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất để đăng ký doanh nghiệp. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám” và thất thoát nguồn thu thuế vô cùng đáng tiếc cho đất nước.

Khi một khung pháp lý thí điểm được ban hành, các startup Web3 và chuỗi khối sẽ có cơ hội hồi hương, hoạt động đàng hoàng dưới sự bảo hộ của luật pháp Việt Nam. Điều này sẽ kích thích dòng vốn đầu tư mạo hiểm chảy mạnh mẽ vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Bài toán giữ chân dòng vốn và nguồn lực công nghệ

Đối với các doanh nghiệp sản xuất và thương mại truyền thống, xu hướng mã hóa tài sản thực (RWA) sẽ mở ra cánh cửa huy động vốn hoàn toàn mới. Doanh nghiệp có thể số hóa giá trị của các tài sản như bất động sản, hàng tồn kho hay quyền sở hữu trí tuệ để phát hành mã thông báo cho các nhà đầu tư vi mô.

Phương thức này giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn thanh khoản dồi dào từ thị trường quốc tế với chi phí huy động vốn thấp hơn nhiều so với các kênh tín dụng truyền thống.

Tuy nhiên, khung pháp lý mới cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp và nhà đầu tư phải chấp nhận tuân thủ các nghĩa vụ khắt khe hơn. Các chi phí tuân thủ pháp lý, kiểm toán an ninh mạng và nghĩa vụ kê khai nộp thuế sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc. Những nhà đầu cơ quen với phương thức kiếm tiền chộp giật, trốn tránh nghĩa vụ thuế sẽ bị đào thải nhanh chóng khỏi thị trường khi cơ chế quản lý đi vào quy củ.

Chỉ những tổ chức có năng lực quản trị linh hoạt và tư duy tuân thủ pháp lý vững vàng mới có thể biến các thách thức thể chế thành lợi thế cạnh tranh dài hạn trên thị trường số.

Triển vọng thị trường và kết luận

Thị trường tài sản số tại Việt Nam đang đứng trước cánh cửa của một giai đoạn phát triển mới đầy hứa hẹn. Giai đoạn phát triển tự phát, hỗn loạn và thiếu kiểm soát đang dần nhường chỗ cho kỷ nguyên của sự chuyên nghiệp, chuẩn mực và minh bạch.

Dù khung pháp lý hiện hành vẫn còn nhiều khoảng trống, nhưng những chuyển động chính sách quyết liệt từ phía Chính phủ cho thấy quyết tâm đưa thị trường này vào khuôn khổ quản lý bài bản trước năm 2027. Sự ra đời của một hành lang pháp lý toàn diện trong tương lai sẽ không bóp nghẹt thị trường, mà ngược lại, sẽ là bệ phóng vững chắc giúp bảo vệ các chủ thể kinh doanh chân chính và thanh lọc những mô hình lừa đảo biến tướng.

Đối với cộng đồng doanh nhân, sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tư duy quản trị, năng lực công nghệ và ý thức tuân thủ pháp luật là yếu tố sống còn. Chúng ta không thể ngăn cản bước tiến của kinh tế số, nhưng hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn cách thức thích ứng thông minh và an toàn nhất. Hãy luôn giữ một cái đầu lạnh trước những cám dỗ lợi nhuận nhất thời, lấy giá trị thực tế của khách hàng và sự an toàn pháp lý làm kim chỉ nam cho mọi chiến lược đổi mới sáng tạo trong tương lai.

Author

Tác giả