Bằng cấp đại học đang mất dần trọng lượng ở phỏng vấn công nghệ? 4 lý do, số liệu Harvard–Burning Glass và những chỗ bằng cấp vẫn còn quan trọng.
4 lý do bằng cấp đại học đang dần mất đi trọng lượng trong các vòng phỏng vấn tập đoàn công nghệ
Bằng cấp đại học từng là tấm vé gần như bắt buộc để bước vào phòng phỏng vấn của các tập đoàn công nghệ. Ngày nay, nhiều công ty lớn công khai nói rằng họ quan tâm đến kỹ năng thực tế hơn là tấm bằng, và các bảng mô tả tuyển dụng ghi “hoặc kinh nghiệm tương đương” ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, bức tranh không đơn giản như tiêu đề nghe có vẻ. Các nghiên cứu cho thấy việc bỏ yêu cầu bằng cấp trên tin tuyển dụng thay đổi kết quả tuyển dụng thật sự ít hơn nhiều so với những gì công ty tuyên bố. Vì vậy, “mất dần trọng lượng” là một xu hướng có thật nhưng diễn ra chậm và không đồng đều.
Bài viết này giải thích 4 lý do khiến bằng cấp mất dần trọng lượng, kèm số liệu và nguồn, đồng thời chỉ ra những nơi bằng cấp vẫn còn quan trọng, đặc biệt tại Việt Nam. Phần cuối là gợi ý cho ứng viên và doanh nghiệp, cùng kế hoạch 90 ngày. Nhiều số liệu trong bài đến từ các bài tổng hợp thứ cấp, nên bạn cần đối chiếu với báo cáo gốc khi dùng cho mục đích học thuật hoặc kinh doanh.
Bằng cấp mất trọng lượng đến mức nào trong tuyển dụng công nghệ
Số liệu cho thấy bằng cấp đang bị đặt nhẹ hơn trong sàng lọc hồ sơ
Theo khảo sát Job Outlook 2026 của NACE (Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng Mỹ), được nhiều bài tổng hợp dẫn lại, tỷ lệ nhà tuyển dụng dùng tuyển dụng theo kỹ năng là 70%, tăng từ 65% năm trước, còn tỷ lệ sàng lọc theo điểm GPA giảm từ 73% năm 2019 xuống 42% năm 2026.
Theo Burning Glass Institute, được trang Major Match dẫn lại, tỷ lệ tin tuyển dụng yêu cầu bằng cử nhân giảm từ 51% năm 2017 xuống khoảng 44% năm 2024. Một khảo sát khác của TestGorilla, được Forbes dẫn, cho biết 53% nhà tuyển dụng đã bỏ yêu cầu bằng cấp ở ít nhất một số vị trí.
Cần lưu ý đây là dữ liệu của thị trường Mỹ và đến từ các khảo sát có phương pháp khác nhau. Việt Nam có đặc thù riêng, được nêu ở phần sau.
Nghiên cứu Harvard cho thấy chỉ khoảng 3,5% hồ sơ thay đổi
Đáng chú ý nhất là nghiên cứu “Skills-Based Hiring: The Long Road from Pronouncements to Practice” của Harvard Business School và Burning Glass Institute, công bố tháng 2/2024, theo dõi hơn 11.000 vị trí tại các công ty lớn. Theo các bài tổng hợp, việc bỏ yêu cầu bằng cấp chỉ làm tăng tỷ lệ tuyển người không có bằng cử nhân khoảng 3,5 điểm phần trăm, tức dưới 1 trên 700 lượt tuyển bị ảnh hưởng.
Cũng theo các bài tổng hợp, chỉ khoảng 37% công ty thực sự thay đổi cách sàng lọc và tuyển dụng, còn khoảng 45% chỉ sửa câu chữ trên tin tuyển dụng (“in name only”). Một bài trên BravoTECH cho rằng các công ty công nghệ có mặt nhiều trong nhóm thứ hai, nhưng nguồn này là trang dịch vụ nhân sự, nên cần kiểm chứng thêm.
Điều này cho thấy tiêu đề “bằng cấp mất dần trọng lượng” đúng về hướng đi nhưng không nên hiểu là bằng cấp đã hết giá trị.
Hai lý do đầu tiên: Công nghệ đổi nhanh và công cụ đánh giá trực tiếp năng lực
1. Kỹ năng công nghệ thay đổi nhanh hơn chương trình đào tạo, khiến bằng cấp lỗi thời sớm
Năm 2019, CEO Apple Tim Cook nói rằng khoảng một nửa số người Apple tuyển tại Mỹ năm 2018 không có bằng đại học bốn năm, và ông chỉ ra sự lệch pha giữa kỹ năng mà các trường dạy và kỹ năng doanh nghiệp cần, ví dụ như lập trình. Đây là phát biểu được nhiều báo dẫn lại.
Tại Việt Nam, theo báo cáo thị trường tuyển dụng 2025–2026 của TopCV được Tuổi Trẻ dẫn, khoảng 25–30% doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại nhân sự vì công nghệ trong nhà trường chưa theo kịp thực tế sản xuất. Báo cáo cũng cho thấy doanh nghiệp đặt kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm thực tế lên hàng đầu, nhiều nơi yêu cầu ứng viên chứng minh thành tựu hoặc dự án cụ thể.
Khi công nghệ như AI thay đổi theo tháng, tấm bằng cấp phản ánh kiến thức nhiều năm trước ngày càng ít thông tin về khả năng làm việc hiện tại. Một số trang tổng hợp, dẫn Diễn đàn Kinh tế Thế giới, còn nêu khoảng 39% kỹ năng cốt lõi sẽ thay đổi đến năm 2030.
2. Nhà tuyển dụng có công cụ đánh giá năng lực trực tiếp tốt hơn trước

Bằng cấp từng là “đại diện” cho năng lực vì khó kiểm tra trực tiếp. Giờ đây, nhà tuyển dụng có nhiều cách kiểm tra khác: bài kiểm tra lập trình, bài tập thực tế, phỏng vấn kỹ thuật, xem GitHub và dự án cá nhân.
Theo một bài tổng hợp, các bài đánh giá kỹ năng hiện là hình thức thay thế bằng cấp phổ biến nhất. Tại Việt Nam, đại diện nhân sự Viettel cho Tuổi Trẻ biết đã có nhiều trường hợp ứng viên không có bằng đại học nhưng thể hiện sự phù hợp cao qua bài kiểm tra năng lực và vẫn được ký hợp đồng. Thông tin này đã có từ năm 2023, nên bạn cần kiểm tra chính sách mới nhất.
Một bài về xu hướng tuyển dụng IT 2026 cũng liệt kê các tiêu chí được chú ý: dự án thực tế, portfolio hoặc sản phẩm cá nhân, khả năng giải quyết vấn đề kỹ thuật và hiểu biết quy trình phát triển phần mềm. Đây là bài đăng của một đơn vị đào tạo nên mang tính tham khảo.
Giới hạn của hai lý do đầu: Kỹ năng khó đo hơn bằng cấp và dễ bị gian lận
Kiểm tra kỹ năng tốn thời gian và chi phí hơn việc nhìn tấm bằng. Với lượng hồ sơ lớn, nhiều công ty vẫn dùng bằng cấp làm bộ lọc nhanh, đúng như phần nghiên cứu Harvard nêu ở trên.
Ngoài ra, bài kiểm tra có thể bị làm thay hoặc nhờ công cụ hỗ trợ, nên nhiều nơi kết hợp nhiều vòng đánh giá. Điều này có nghĩa kỹ năng thật sự vẫn cần được kiểm chứng qua nhiều bước, không chỉ qua một bài làm.
Vì vậy, lý do 1 và 2 giải thích vì sao bằng cấp ít quan trọng hơn, nhưng cũng cho thấy doanh nghiệp cần đầu tư vào quy trình đánh giá nếu muốn bỏ bằng cấp một cách có trách nhiệm.
Hai lý do còn lại: Nguồn nhân lực hạn chế và tập đoàn lớn đổi chính sách
3. Bằng cấp là bộ lọc thô, làm hẹp nguồn nhân lực khi ngành thiếu người
Khi ngành thiếu nhân sự, yêu cầu bằng cấp cứng có thể loại bỏ những ứng viên có năng lực. Theo một bài của CareerLink dẫn số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam cần thêm khoảng 150.000 nhân sự IT mỗi năm, trong khi các trường chỉ đào tạo khoảng 50.000–60.000 sinh viên chuyên ngành. Số liệu này đến từ nguồn thứ cấp nên cần đối chiếu.
Về phía các công ty Mỹ, một bài của Major Match, dẫn nghiên cứu của Harvard và Burning Glass, cho biết bỏ yêu cầu bằng cấp có thể mở rộng nhóm ứng viên thêm khoảng 20% hoặc hơn. Đây là nguồn thứ cấp, chúng tôi chưa kiểm chứng được con số trong báo cáo gốc.
Ngoài ra, theo một số bài tổng hợp, ở các công ty dẫn đầu về tuyển dụng theo kỹ năng, người không có bằng có tỷ lệ gắn bó sau hai năm cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm. Cùng nguồn này nêu người không bằng cấp chuyển sang vị trí trước đây yêu cầu bằng có thu nhập cao hơn khoảng 25% trung bình. Con số có thể khác nhau tùy bài, nên chỉ nên xem là tham khảo.
4. Các tập đoàn lớn đã công khai đổi chính sách và tạo con đường thay thế

IBM là ví dụ thường được nhắc. Theo Business Insider, năm 2016 IBM đưa ra khái niệm “new collar” cho các vị trí cần kỹ năng nhưng không nhất thiết có bằng cử nhân, và năm 2021 công bố đã bỏ yêu cầu bằng cử nhân ở hơn một nửa số vị trí tại Mỹ. Công ty nói vào năm 2020 nhóm này chiếm khoảng 15% số người mới tuyển.
Cũng theo Business Insider dẫn Wall Street Journal năm 2022, Google xem chứng chỉ trực tuyến của mình tương đương bằng bốn năm cho một số vị trí đầu vào liên quan. Accenture, theo CNBC được Business Insider dẫn, có chương trình học việc từ năm 2016, và đến tháng 4/2022 khoảng 80% trong 1.200 người được tuyển qua chương trình này không có bằng bốn năm.
Những tuyên bố này đến từ chính các công ty hoặc báo chí tổng hợp, và áp dụng cho một số vị trí chứ không phải toàn bộ. Tuy vậy, chúng tạo ra áp lực cạnh tranh để các công ty khác nới lỏng yêu cầu.
Giới hạn của hai lý do: Tuyên bố công khai chưa bằng hành vi tuyển dụng thật
Chính nghiên cứu Harvard nêu ở trên là lời nhắc: nhiều công ty tuyên bố bỏ bằng nhưng không đổi cách tuyển. Một bài nhận định rằng nếu 53% nói đã bỏ yêu cầu nhưng chỉ 37% thay đổi hành vi, khoảng hai phần ba công ty vẫn có thể loại ứng viên không bằng ở khâu sàng lọc hồ sơ tự động. Đây là phép suy luận của bài đó, không phải kết quả điều tra.
Thêm vào đó, cạnh tranh việc làm cho người mới có thể tăng khi nhiều người nộp hồ sơ vào cùng vị trí, khiến nhà tuyển dụng quay về dùng bằng cấp để lọc.
Do đó, ứng viên không nên coi các tuyên bố công khai là bảo đảm. Hãy tìm hiểu thực tế tuyển dụng của từng công ty, kể cả qua người đã làm ở đó.
Bằng cấp vẫn còn giữ trọng lượng ở đâu?
Bằng cấp vẫn quan trọng với vị trí cấp cao, tập đoàn lớn và ngành có chứng nhận bắt buộc
Theo CareerLink, mặc dù nhiều công ty công nghệ tại Việt Nam và quốc tế đánh giá ứng viên bằng năng lực thực tế và chứng chỉ, bằng đại học vẫn là lợi thế khi ứng tuyển vào các tập đoàn lớn hoặc vị trí cấp cao.
Một số công việc yêu cầu bằng cấp hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định, như các vị trí kỹ sư có chứng chỉ hoặc nhiều nghề y tế. Một bài tổng hợp cho biết cả khu vực công cũng không bỏ bằng cấp cho các vị trí kỹ sư được cấp phép.
Theo Business Insider (bản Hà Lan), nhiều chuyên gia vẫn cho rằng đại học có thể là lựa chọn tốt nhất để có việc lương cao trong công nghệ. Đây là quan điểm của chuyên gia được trích dẫn, không phải kết luận chung.
Tại Việt Nam, nhiều ngành vẫn sàng lọc theo bằng cấp và chương trình thực tập yêu cầu tư cách sinh viên

Theo ông Nguyễn Hoàng Thanh Chương của Adecco Việt Nam, phát biểu trên Tuổi Trẻ năm 2023, thị trường lao động Việt Nam và Đông Nam Á vẫn có xu hướng sàng lọc theo bằng cấp, và các nhóm ngành quản lý như nhân sự, tài chính, bán hàng, marketing vẫn yêu cầu bằng cấp trong thời điểm hiện tại cũng như tương lai gần. Nhận định này đã có từ vài năm trước, nên cần kiểm tra lại.
Chương trình thực tập công nghệ 2026 của FPT Telecom, ví dụ, ưu tiên sinh viên năm ba hoặc năm cuối chuyên ngành công nghệ thông tin hoặc liên quan, và coi giải thưởng học thuật hoặc đề tài nghiên cứu là lợi thế. Điều này cho thấy ở khâu tuyển sinh viên, trường học và thành tích học thuật vẫn đóng vai trò lớn, dù khác với yêu cầu về bằng tốt nghiệp.
Nói cách khác, ở Việt Nam, “mất dần trọng lượng” thường rõ nhất ở vị trí kỹ thuật có thể kiểm tra trực tiếp, và chậm hơn ở các vị trí quản lý, vị trí cấp cao và khâu tuyển sinh viên.
Bằng cấp và kỹ năng không loại trừ nhau: tổ hợp mạnh nhất thường là cả hai
Theo một số bài tổng hợp, bằng đại học vẫn tương quan với thu nhập trọn đời cao hơn trung bình, dù không đồng nghĩa nhân quả. Vì vậy, quyết định học hay không học đại học cần dựa trên mục tiêu nghề nghiệp, khả năng tài chính và rủi ro cá nhân.
Một bài của CareerLink cũng nhấn mạnh người chuyển ngành vào IT vẫn có thể cạnh tranh nếu chứng minh được năng lực qua portfolio, dự án mã nguồn mở hoặc chứng chỉ được công nhận như CompTIA hay AWS, nhưng sẽ phải cạnh tranh với ứng viên có bằng chuyên ngành.
Tổ hợp thực tế nhất cho nhiều người là bằng cấp phù hợp cộng với kỹ năng chứng minh được. Người không có bằng cần bù bằng bằng chứng năng lực đủ mạnh.
Ứng viên và doanh nghiệp nên làm gì khi bằng cấp mất dần trọng lượng
Gợi ý cho ứng viên: Xây bằng chứng năng lực song song với bằng cấp
Dưới đây là gợi ý của chúng tôi, không phải kết quả nghiên cứu. Hãy tạo 2–3 dự án thực tế có thể trình bày, như ứng dụng, phân tích dữ liệu hoặc đóng góp mã nguồn mở, kèm mô tả vấn đề, cách làm và kết quả.
Bổ sung chứng chỉ phù hợp với vị trí, và luyện các bài kiểm tra kỹ thuật thường gặp. Nếu đang có bằng cấp, đừng bỏ nó ra khỏi hồ sơ nhưng đừng để nó là phần duy nhất.
Hãy hỏi trực tiếp nhà tuyển dụng hoặc người đang làm ở công ty về cách họ đánh giá, vì chính sách công khai và thực tế có thể khác nhau.
Gợi ý cho doanh nghiệp: Kiểm tra xem tuyên bố tuyển dụng theo kỹ năng có thật không

Một bài tổng hợp khuyên các tổ chức đã tuyên bố tuyển dụng theo kỹ năng nên tự kiểm tra dữ liệu về những người thực sự được tuyển vào các vị trí đó. Khuyến nghị này hợp lý với nghiên cứu Harvard nêu trên.
Hãy xác định kỹ năng thực sự cần cho từng vị trí, thiết kế bài kiểm tra đo trực tiếp kỹ năng đó, đào tạo người phỏng vấn để tránh thiên kiến về trường lớp và theo dõi kết quả công việc của người được tuyển.
Cần lưu ý các quy định pháp luật lao động và yêu cầu chứng chỉ hành nghề bắt buộc của từng ngành khi thay đổi điều kiện tuyển dụng. Nội dung này không phải tư vấn pháp lý.
Nếu muốn trang bị thêm kỹ năng quản trị bản thân, phát triển sự nghiệp và nâng cao năng lực nghề nghiệp, bạn có thể tham khảo nội dung tại Doanh Nhân, nơi tập trung vào kiến thức thực chiến cho doanh nhân.
Tóm lại, 4 lý do khiến bằng cấp mất dần trọng lượng trong phỏng vấn công nghệ là: kỹ năng đổi nhanh hơn chương trình đào tạo, nhà tuyển dụng có công cụ kiểm tra năng lực trực tiếp, bằng cấp là bộ lọc thô làm hẹp nguồn nhân lực khi ngành thiếu người, và các tập đoàn lớn đã công khai đổi chính sách.
Tuy vậy, các nghiên cứu cho thấy thay đổi trên thực tế chậm hơn nhiều so với tuyên bố, và bằng cấp vẫn quan trọng ở nhiều vị trí, nhất là tại Việt Nam. Cách tiếp cận thực tế là xây bằng chứng năng lực bên cạnh bằng cấp. Số liệu trong bài đến từ nhiều nguồn thứ cấp và có thể thay đổi, nên bạn cần đối chiếu với báo cáo gốc và thông tin tuyển dụng thực tế. Nội dung mang tính tham khảo, không phải tư vấn nghề nghiệp hay pháp lý.
Nguồn tham khảo thêm
-
- Pin – Hiring Criteria 2026: What Recruiters Ask vs Who Gets Hired
- BravoTECH – Skills-Based Hiring in 2026: Why Dropping Degree Requirements May Not Be Enough
- Tuổi Trẻ – Doanh nghiệp chọn “ít nhưng chất”, trường học tăng đào tạo thực hành
- Tuổi Trẻ – Kỹ năng nghề quyết định cơ hội việc làm
- CareerLink – Chuyển ngành IT có khó không? Lộ trình và kinh nghiệm thực tế