Friday, 20/11/2026 • Giới thiệu Liên hệ
Tri thức dành cho người làm chủ
Kinh doanh · Quản trị · Đầu tư · Công nghệ
Góc nhìn

3 lầm tưởng về Gen Z và rập khuôn trong văn hóa công sở

3 lầm tưởng phổ biến về Gen Z và những rập khuôn văn hóa công sở, kèm dữ liệu kiểm chứng và gợi ý quản lý dựa trên từng cá nhân

Góc nhìn chuyên gia: 3 lầm tưởng phổ biến về thế hệ Gen Z và những rập khuôn trong văn hóa công sở hiện đại

Trong nhiều cuộc họp nhân sự, câu mở đầu quen thuộc thường là “Gen Z thì khác lắm”. Đi kèm đó là một loạt nhận định: hay nhảy việc, thiếu kiên nhẫn, không thích lãnh đạo, chỉ muốn làm từ xa. Những nhận định này nghe hợp lý vì lặp lại quá nhiều, nhưng khi đối chiếu với dữ liệu, nhiều điều trong số đó là lầm tưởng hoặc ít nhất là chỉ đúng một phần.

Bài viết này xem xét ba lầm tưởng phổ biến nhất về Gen Z, đặt chúng cạnh những số liệu công bố và chỉ ra những rập khuôn khác trong văn hóa công sở hiện đại. Cần nói rõ trước: phần lớn dữ liệu đến từ Hoa Kỳ và các khảo sát toàn cầu, nhiều khảo sát do doanh nghiệp tư vấn hay công ty tuyển dụng thực hiện với mẫu và phương pháp khác nhau, nên cần đọc thận trọng. Bối cảnh Việt Nam có thể khác. Các kiến thức quản trị nhân sự khác có thể xem thêm tại Doanh nhân.

Vì sao nhãn thế hệ dễ sinh ra lầm tưởng trong quản trị nhân sự

Trước khi kiểm tra từng nhận định, cần hiểu vì sao việc gắn nhãn theo thế hệ hấp dẫn đến vậy và vì sao nó dễ dẫn đến sai lầm. Phần này đặt nền cho cách đọc dữ liệu ở các phần sau.

Nhãn thế hệ tiện lợi nhưng quá thô để mô tả từng con người

Gen Z thường được hiểu là nhóm sinh từ khoảng 1997 đến 2010. Gom hàng chục triệu người vào một nhãn nghĩa là bỏ qua khác biệt về vùng miền, ngành nghề, hoàn cảnh gia đình, trình độ và cá tính. Hai người cùng sinh năm 2000 có thể có trải nghiệm làm việc hoàn toàn khác nhau.

Nhiều tổng quan học thuật về chủ đề này nhìn chung cho thấy khác biệt giữa các thế hệ nhỏ hơn và kém nhất quán so với những gì dư luận thường tin. Điều này không có nghĩa là không có thay đổi theo thời gian, mà nghĩa là nhãn thế hệ là công cụ dự đoán yếu về hành vi của một cá nhân cụ thể.

Vì vậy, dùng nhãn thế hệ để ra quyết định tuyển dụng, đánh giá hay phân công việc có nguy cơ đưa ra kết luận sai về từng người.

Nhầm lẫn giữa đặc điểm của giai đoạn đời và đặc điểm của thế hệ

Người ở độ tuổi hai mươi thường thay đổi việc nhiều hơn người ở độ tuổi năm mươi, ở mọi thế hệ. Họ còn đang thử nghề, chưa có gia đình, ít ràng buộc tài chính. Khi một người quản lý ba mươi năm trước còn trẻ cũng từng như vậy, nhưng ký ức đó dễ bị quên đi.

Khi so sánh Gen Z hôm nay với thế hệ trước hiện ở tuổi trung niên, ta đang so sánh hai giai đoạn đời khác nhau chứ không phải hai thế hệ cùng độ tuổi. Đó là lỗi so sánh phổ biến và là nguồn gốc của nhiều lầm tưởng.

Cách kiểm tra đơn giản là hỏi: nếu so sánh cùng độ tuổi ở các thời kỳ khác nhau, điều này còn đúng không. Nhiều nhận định về Gen Z không vượt qua phép thử này.

Lầm tưởng thứ nhất: Gen Z hay nhảy việc và thiếu trung thành

Đây là nhận định phổ biến nhất và cũng gây hậu quả rõ ràng nhất cho quyết định tuyển dụng. Phần này kiểm tra nó bằng dữ liệu về thời gian gắn bó và lý do thật sự đằng sau những lần đổi việc.

lầm tưởng trong văn hóa doanh nghiệp
Gen Z được cho là thiếu trung thành

Dữ liệu cho thấy người trẻ luôn đổi việc nhiều hơn người lớn tuổi, không phải riêng Gen Z

Theo bài tổng hợp của Qualtrics dựa trên số liệu của Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ, thời gian gắn bó trung vị của nhóm 25–34 tuổi là khoảng 2,7 năm vào năm 2008 và dao động từ 2,7 đến 3,0 năm trong mọi cuộc khảo sát kể từ năm 2016. Đến tháng 1/2026, con số này là 3,0 năm, trong khi nhóm 55–64 tuổi là 9,6 năm.

Một số nguồn khác cho rằng mô hình người trẻ đổi việc nhiều hơn đã được ghi nhận trong các cuộc khảo sát tương tự từ nhiều thập kỷ trước. Nghĩa là hiện tượng này không mới và không phải đặc trưng riêng của Gen Z.

Cần lưu ý đây là dữ liệu của Hoa Kỳ. Với Việt Nam, doanh nghiệp nên xem dữ liệu nội bộ để biết nhóm tuổi trẻ của mình gắn bó bao lâu so với các giai đoạn trước.

Điều thực sự khác nằm ở kỳ vọng và hoàn cảnh thị trường, không phải ở phẩm chất

Một số khảo sát cho thấy thái độ có thay đổi: theo một khảo sát của Gateway Commercial Finance năm 2025 tại Hoa Kỳ, chưa đến một nửa số người Gen Z được hỏi tin rằng lòng trung thành với một nhà tuyển dụng được đền đáp. Các nhà quan sát cho rằng đây là phản ứng hợp lý trước môi trường nhiều biến động.

Cùng lúc đó, các khảo sát của Deloitte cho thấy Gen Z đặt nhiều trọng tâm vào an toàn tài chính, ý nghĩa công việc, cơ hội học hỏi và sức khỏe tinh thần khi chọn nơi làm việc. Việc rời đi khi những điều này không được đáp ứng khác với việc thiếu trung thành.

Thị trường việc làm đầu vào cũng thắt chặt ở một số nơi, khiến người trẻ phải chủ động thử nhiều cơ hội. Vì vậy, hành vi đổi việc có thể phản ánh hoàn cảnh nhiều hơn là tính cách.

Cái giá của lầm tưởng này là những ứng viên giỏi bị loại ngay từ vòng hồ sơ

Cũng khảo sát nói trên cho biết khoảng một phần tư nhà quản lý tuyển dụng coi những công việc ngắn hạn trong hồ sơ Gen Z là dấu hiệu đáng ngại, và 36% cho biết đã từng quyết định không tuyển một ứng viên Gen Z vì lo ngại nhảy việc. Dù cần thận trọng với mẫu khảo sát, con số cho thấy định kiến có thể ảnh hưởng đến quyết định thật.

Loại ứng viên chỉ dựa trên số tháng ở công ty cũ có thể bỏ lỡ người có năng lực tốt, nhất là khi lý do rời đi là hợp đồng dự án, công ty cắt giảm hoặc môi trường không phù hợp.

Thay vì lọc theo thời gian, hãy hỏi trực tiếp về lý do rời đi, điều đã học được và kết quả tạo ra trong khoảng thời gian đó. Câu trả lời thường cho nhiều thông tin hơn con số.

Lầm tưởng thứ hai: Gen Z không có tham vọng và không muốn làm lãnh đạo

Nhận định này thường dựa trên một con số bị trích dẫn thiếu bối cảnh. Phần này làm rõ dữ liệu đang nói gì và điều gì thật sự đang khác ở cách người trẻ nhìn về sự nghiệp.

Con số 6% thường bị hiểu sai vì đo mục tiêu chính chứ không đo mức quan tâm

Một con số được trích dẫn rộng rãi từ khảo sát của Deloitte cho biết chỉ khoảng 6% người Gen Z và Millennials được hỏi coi vị trí lãnh đạo là mục tiêu nghề nghiệp chính. Con số này thường được dùng để kết luận Gen Z không muốn lãnh đạo.

Tuy nhiên, theo bài tổng hợp của Qualtrics, trong khảo sát năm 2026 của Deloitte có 76% người Gen Z cho biết họ quan tâm đến vị trí lãnh đạo cấp cao vào một thời điểm nào đó. Hai số liệu đo hai điều khác nhau: một là mục tiêu chính, một là mức quan tâm.

Điều này gợi ý rằng nhiều người trẻ coi lãnh đạo là một chặng trên hành trình, không phải đích duy nhất. Kết luận rằng họ không có tham vọng là một sự diễn giải quá mức.

Người trẻ có thể định nghĩa lại thành công thay vì từ chối trách nhiệm

Khảo sát của Deloitte cho thấy người trẻ đề cao sự cân bằng, ý nghĩa công việc và sức khỏe tinh thần, bên cạnh thu nhập. Nhiều người không muốn đánh đổi toàn bộ thời gian cá nhân để lấy chức danh, đặc biệt khi họ thấy cấp quản lý phải chịu áp lực lớn.

Đó có thể là lựa chọn có chủ ý chứ không phải thiếu động lực. Họ có thể muốn trở thành chuyên gia sâu, người hướng dẫn hay người sáng lập hơn là quản lý nhiều tầng lớp.

Doanh nghiệp nên thiết kế nhiều con đường thăng tiến, gồm cả hướng chuyên gia và hướng quản lý, để giữ người có năng lực mà không buộc họ vào một mô hình duy nhất.

Điều người trẻ thiếu có thể là người hướng dẫn chứ không phải tham vọng

Theo một số số liệu từ Deloitte được các nguồn tổng hợp trích lại, khoảng một nửa số người Gen Z cho biết họ muốn được cố vấn từ quản lý, nhưng chỉ khoảng 36% cho biết họ thật sự nhận được. Khoảng cách này gợi ý nhu cầu học hỏi có thật nhưng chưa được đáp ứng.

Nếu người trẻ không thấy ai chỉ đường, việc họ thờ ơ với vị trí lãnh đạo có thể phản ánh cảm giác không đủ nguồn lực để đạt tới đó. Một người quản lý hay cố vấn tận tâm thường thay đổi cách họ nhìn về tương lai.

Vì vậy, thay vì kết luận về tham vọng, hãy thử xây dựng chương trình kèm cặp, giao dự án có trách nhiệm và để người trẻ nhìn thấy những con đường cụ thể.

Cách quản lý phù hợp là hỏi thẳng về mục tiêu của từng người

Cách đáng tin nhất để biết ai muốn gì là hỏi trực tiếp. Trong các buổi trao đổi một-một, hãy hỏi người trẻ họ muốn học gì, thích vai trò nào và hình dung mình ở đâu sau hai ba năm.

Câu trả lời có thể rất khác nhau, nhiều người muốn lãnh đạo, nhiều người muốn chuyên môn sâu, và người khác muốn thử nhiều thứ. Biết rõ giúp bạn giao việc và đầu tư phù hợp.

Hãy lặp lại cuộc trao đổi định kỳ vì mục tiêu thay đổi theo thời gian. Đây là cách làm dựa trên cá nhân, thay cho dự đoán dựa trên nhãn thế hệ.

Lầm tưởng thứ ba: Gen Z là bản địa số nên không cần hướng dẫn và chỉ muốn làm việc từ xa

Lầm tưởng này gồm hai ý thường đi cùng nhau: người trẻ giỏi công nghệ nên tự xoay xở được, và họ muốn tránh văn phòng. Cả hai đều cần được kiểm tra bằng dữ liệu.

Gen Z thích làm việc từ xa hơn làm việc tại văn phòng

Dùng thành thạo ứng dụng không đồng nghĩa với kỹ năng làm việc và đánh giá thông tin

Gen Z lớn lên cùng thiết bị số, nhưng quen dùng ứng dụng giải trí và mạng xã hội khác với thành thạo công cụ nghề nghiệp như bảng tính, phần mềm quản lý dự án hay phân tích dữ liệu. Kỹ năng làm việc số cần được đào tạo như mọi kỹ năng khác.

Điều này còn liên quan đến việc đánh giá thông tin và an toàn dữ liệu. Biết dùng công cụ không có nghĩa là hiểu rủi ro bảo mật hay biết kiểm chứng kết quả do công cụ tạo ra.

Doanh nghiệp nên đào tạo cụ thể và xây dựng quy định rõ ràng thay vì giả định người trẻ tự biết. Giả định này thường dẫn đến lỗi quy trình và khoảng cách kỳ vọng.

Dữ liệu về AI cho thấy người trẻ dùng nhiều nhưng không tin tưởng vô điều kiện

Theo khảo sát của Gallup đầu năm 2026 được Qualtrics tổng hợp, khoảng 51% người từ 14 đến 29 tuổi dùng AI ít nhất mỗi tuần. Tuy nhiên, trong nhóm Gen Z đang đi làm, 69% tin tưởng công việc hoàn thành không có AI hơn, so với chỉ 28% đối với công việc có AI hỗ trợ.

Điều này cho thấy hình ảnh người trẻ mê công nghệ nhưng không dè dặt là chưa đầy đủ. Nhiều người dùng công cụ AI nhưng vẫn có thái độ thận trọng về chất lượng và độ tin cậy.

Với doanh nghiệp, cơ hội là xây dựng quy tắc dùng AI cùng người trẻ, nêu rõ khi nào dùng, kiểm tra thế nào và ai chịu trách nhiệm kết quả.

Gen Z không phải thế hệ ít muốn đến văn phòng nhất theo dữ liệu của Gallup

Theo Qualtrics trích dữ liệu của Gallup, Gen Z là thế hệ ít có xu hướng ưa thích làm việc hoàn toàn từ xa nhất. Điều này đi ngược với hình dung phổ biến rằng người trẻ muốn tránh văn phòng.

Lý do có thể là người trẻ cần cơ hội học hỏi từ đồng nghiệp, kết nối xã hội và quan sát cách làm việc của người đi trước, những điều khó đạt được qua màn hình. Khảo sát cũng cho thấy một số người mong muốn có người cùng làm khi đến văn phòng.

Điều đáng chú ý là nhiều người đi làm hybrid chỉ được tự chọn ngày đến văn phòng, và có thể đến khi đồng nghiệp lại vắng. Chính sách làm việc linh hoạt cần thiết kế để việc đến văn phòng có giá trị thật.

Chính sách linh hoạt hiệu quả cần mục đích rõ ràng cho những ngày làm việc tại văn phòng

Nếu muốn người trẻ đến văn phòng, hãy cho họ lý do: những ngày dành cho đào tạo, họp dự án, cố vấn và kết nối. Một văn phòng chỉ để ngồi cạnh nhau làm việc riêng ít tạo ra giá trị bổ sung.

Phối hợp lịch giữa các nhóm để người cần học hỏi gặp được người có kinh nghiệm. Hãy lắng nghe phản hồi về những ngày đến văn phòng không hiệu quả và điều chỉnh.

Chính sách nên dựa trên tính chất công việc và nhu cầu của đội nhóm, không dựa trên nhãn thế hệ. Một số vai trò cần mặt trực tiếp nhiều, số khác ít hơn.

Những rập khuôn khác trong văn hóa công sở hiện đại và cách thoát khỏi chúng

Lầm tưởng về Gen Z chỉ là một phần của bức tranh. Văn hóa công sở còn nhiều rập khuôn khác, từ cả hai phía, và chúng cùng làm tăng khoảng cách giữa các nhóm đồng nghiệp.

Rập khuôn đi hai chiều: người lớn tuổi cũng bị gắn nhãn

Những rập khuôn trong môi trường công sở

Trong khi Gen Z bị cho là thiếu kiên nhẫn, người lớn tuổi hơn cũng thường bị gắn nhãn là chậm đổi mới, ngại công nghệ hay bảo thủ. Cả hai đều là cách nhìn khái quát hóa bỏ qua khác biệt cá nhân.

Những rập khuôn này khiến hai nhóm tránh làm việc cùng nhau, bỏ lỡ cơ hội học hỏi hai chiều. Người trẻ có thể mang góc nhìn mới về công cụ, người có kinh nghiệm có thể mang hiểu biết về khách hàng và rủi ro.

Một số số liệu từ Deloitte được trích lại cho thấy chỉ khoảng 54% Gen Z và 60% Millennials tin rằng đội của họ vẫn giữ được hiệu suất nếu một chuyên gia chủ chốt rời đi. Việc chia sẻ kiến thức giữa các thế hệ vì vậy là vấn đề thực tế của doanh nghiệp.

Chuyển từ nhãn thế hệ sang dữ liệu nội bộ và đối thoại trực tiếp

Thay vì hỏi Gen Z muốn gì, hãy hỏi nhân viên của chúng ta muốn gì. Khảo sát nội bộ ngắn, phỏng vấn nhóm nhỏ và dữ liệu như tỷ lệ nghỉ việc, mức độ gắn kết theo nhóm cho câu trả lời đáng tin hơn nhãn chung.

Phân tích theo nhiều chiều: vai trò, thâm niên, ngành, khu vực, bên cạnh độ tuổi. Nhiều khác biệt xuất hiện theo vai trò hay hoàn cảnh nhiều hơn theo thế hệ.

Đối thoại trực tiếp giúp phát hiện điều khảo sát bỏ sót. Hãy hỏi mở, lắng nghe và phản hồi lại những gì đã nghe.

Thiết kế chính sách dựa trên nhu cầu chung của con người thay vì chiều theo một nhóm tuổi

Nhiều điều người trẻ mong muốn, như phản hồi rõ ràng, người hướng dẫn, công việc có ý nghĩa, thu nhập công bằng và tôn trọng sức khỏe tinh thần, cũng có lợi cho nhân viên ở mọi độ tuổi. Chính sách tốt cho tất cả thường bền vững hơn chính sách dành riêng cho một thế hệ.

Một số thực hành thiết thực gồm chương trình cố vấn hai chiều, phản hồi thường xuyên thay vì chỉ đánh giá cuối năm, lộ trình nghề nghiệp rõ ràng và quy định minh bạch về linh hoạt làm việc.

Các bài phân tích trên Harvard Business Review và khảo sát của Deloitte thường nhấn mạnh rằng những yếu tố này tác động đến mức gắn kết của nhiều nhóm nhân viên, không riêng người trẻ.

Kiểm tra định kiến trong tuyển dụng, đánh giá và giao việc

Hãy rà soát quy trình xem nhãn thế hệ có len vào các quyết định không. Câu hỏi trong phỏng vấn, tiêu chí lọc hồ sơ và cách giao dự án quan trọng có chịu ảnh hưởng từ suy đoán theo tuổi không.

Dùng tiêu chí dựa trên năng lực và bằng chứng, phỏng vấn có cấu trúc và đánh giá bằng nhiều người để giảm thiên kiến. Ghi lại lý do quyết định để có thể xem xét lại.

Cuối cùng, hãy tập thói quen đặt câu hỏi khi nghe một nhận định về cả một thế hệ: dữ liệu nào ủng hộ, nguồn từ đâu, có thể diễn giải khác không. Bạn có thể xem thêm về quản trị nhân sự tại chuyên mục kiến thức của Doanh nhân và Forbes. Trước khi áp dụng, hãy đối chiếu với dữ liệu và bối cảnh thực tế của chính doanh nghiệp mình.

Author

Tác giả